30/11/2013

XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH DOANH NGHIỆP XÃ HỘI TẠI VIỆT NAM

Doanh nghiệp xã hội là mô hình doanh nghiệp nhiều tiềm năng, bắt nguồn từ bản chất không lợi nhuận và mục tiêu xã hội bền vững. “Doanh nghiệp xã hội là những tổ chức hoạt động dưới nhiều hình thức pháp lý khác nhau vận dụng tinh thần doanh nhân nhằm theo đuổi cùng lúc cả hai mục tiêu xã hội và kinh tế. Doanh nghiệp xã hội thường cung cấp các dịch vụ xã hội và việc làm cho các nhóm yếu thế ở cả thành thị và nông thôn. Ngoài ra, doanh nghiệp xã hội còn cung cấp các dịch vụ cộng đồng, trên các lĩnh vực giáo dục, văn hóa, môi trường.” (theo quan điểm của Tổ chức OECD).
Mô hình doanh nghiệp đang phát triển mạnh mẽ: doanh nghiệp xã hội
Đối với doanh nghiệp xã hội, bản chất phi lợi nhuận (chính xác hơn là không – vì – mục tiêu lợi nhuận) cần được nhấn mạnh hơn cả, ngoài ra nó luôn hướng đến là một giải pháp xã hội bền vững. Đối tượng hưởng lợi được đào tạo thành nghề, có được việc làm và một sinh kế bền vững để có thể tự lập.
Xét về hiệu quả hoạt động, là một mô hình kinh doanh nên doanh nghiệp xã hội luôn tìm cách tối ưu hóa hiệu quả kinh tế ở mức có thể, như các doanh nghiệp truyền thống. Đối tượng hưởng lợi đồng thời là người lao động hoặc khách hàng của doanh nghiệp xã hội, do đó luôn có mối liên hệ trực tiếp và mật thiết giữa họ và người sáng lập viên là doanh nghiệp xã hội. Mặt khác, doanh nghiệp xã hội tự triển khai ý tưởng cũng như tự chịu trách nhiệm trong việc theo dõi và đánh giá do đó các chi phí trung gian đều được giảm tối thiểu.
Tại Việt Nam, hình thức doanh nghiệp xã hội xuất hiện từ khá sớm và đã có những đóng gốp quan trọng trong nhiều lĩnh vực như xóa đói giảm nghèo, giáo dục hòa nhập, chăm sóc sức khỏe, bảo vệ trẻ em, bất bình đẳng giới, người khuyết tật HIV/AIDS và các lĩnh vực khác. Theo kết quả nghiên cứu năm 2011 của CSIP – Trung tâm Hỗ trợ Sáng kiến phục vụ cộng đồng, Hội đồng Anh và Spark, tại Việt Nam có 167 tổ chức được nhận diện với đầy đủ các đặc điểm của doanh nghiệp xã hội. Tuy vậy, do nhiều lý do khác nhau, các doanh nghiệp này vẫn chưa thực sự được công nhận đầy đủ và vẫn đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc theo đuổi mục tiêu của mình. Những khó khăn về khung luật pháp, nhận thức của cộng đồng và xã hội, năng lực quản lí, sự hỗ trợ về kĩ thuật và tài chính là những rào cản chính cho sự phát triển của các tổ chức này và làm hạn chế sự đóng góp của họ cho mục tiêu phát triển kinh tế xã hội trong nước.
Đơn cử như công ty TNHH Nâng Tầm Giới Trẻ Việt (tiền thân là Đồng phục DPO) là một doanh nghiệp xã hội, được khởi tạo bằng cảm hứng, đam mê và mong muốn được giúp đỡ các bạn học sinh, sinh viên có được môi trường trải nghiệm kinh doanh thực tế, hoàn thiện các kĩ năng cần thiết trước khi ra trường; và đem lại những sản phẩm có chất lượng tốt, giá cả phải chăng nhất tới khách hàng. Sau hơn 4 năm đi vào hoạt động, DPO đã thu hút được hơn 300 sinh viên đã từng tham gia hoạt động, trải nghiệm thực tế kinh doanh và đang có xu hướng mở rộng hơn nữa về cả chất và lượng.
Anh Vũ Duy Nguyên, Giám đốc công ty TNHH Nâng Tầm Giới Trẻ chia sẻ: “Hiểu được sự khó khăn của các bạn sinh viên khi ra trường chưa có kinh nghiệm đi xin việc, hoặc các bạn sinh viên đang đi học nhưng không có nơi để trải nghiệm, chúng tôi khởi nghiệp và xây dựng DPO phát triển theo định hướng vì cộng đồng đặc biệt là vì mong muốn được giúp đỡ các bạn sinh viên có được môi trường kinh doanh trải nghiệm thực tế, được áp dụng các kiến thức đã học trên ghế nhà trường vào thực tiễn, có kinh nghiệm chuyên môn trước khi ra trường, thuận tiện cho xin việc sau này. Bên cạnh đó, DPO mong muốn được giúp đỡ khách hàng có được áo đồng phục đẹp và giá cả phải chăng nhất. DPO đã trực tiếp vừa là nhà sản xuất vừa là nhà phân phối không cần qua trung gian, đảm bảo lợi ích của người tiêu dùng.” Vì vậy DPO luôn hoạt động theo phương châm “DPO là gia đình - Thành viên là anh em - Khách hàng là bạn”: Lợi ích của khách hàng là trên hết, lợi ích của thành viên/nhân viên/cộng tác viên được quan tâm chú trọng, đóng góp hiệu quả vào sự phát triển của cộng đồng. Một số dự án DPO đã thực hiện như: Pray For Japan – Dự án gây quỹ ủng hộ nạn nhân sóng thần Nhật Bản 2011, Mừng kỉ niệm quốc khánh 2/9 – Dự án kêu gọi các bạn sinh viên thể hiện tình yêu quê hương đất nước; Dự án bình chọn mẫu áo đẹp chào mừng kỉ niệm đại lễ 1000 năm Thăng Long Hà Hội…
Có thể nói, các doanh nghiệp xã hội giống như “mảnh ghép” còn thiếu trong bức tranh về các loại hình doanh nghiệp. Doanh nghiệp xã hội có thể được xem như một giải pháp hay một công cụ để giúp Nhà nước giải quyết các vấn đề xã hội. Nhà Nước cần có biện pháp thích hợp, tạo điều kiện thuận lợi cho các sáng kiến xã hội được dễ dàng triển khai hơn trong thực tế, khuyến khích và thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ tinh thần doanh nhân xã hội ở Việt Nam.

Người viết
Kim Anh